Enkele gastsprekers uitgelicht: Martje en Jan Saveur

maandag, 01 juni 2026

Enkele gastsprekers uitgelicht

In elke nieuwsbrief worden enkele gastsprekers nader uitgelicht. Dit keer gastsprekers Nederlands - Indië, Martje en Jan Saveur.

Gastsprekers Martje (1940) en Jan Saveur (1939) zijn oorlogsoverlevenden van de eerste generatie uit Nederlands- Indië. Het echtpaar is ruim zestig jaar getrouwd en geeft gastlessen over hun ervaringen tijdens de Tweede Wereldoorlog in Azië. De kennis die deze gastsprekers als levende bron doorgeven aan de leerlingen sluit goed aan op de kerndoelen Burgerschap en Mens en Maatschappij in het voortgezet onderwijs.

Martje Saveur

Ik ben geboren in 1940 in Poso, Nederlands- Indië”, zegt Martje Saveur. ,,Mijn vader werd kort na de Japanse bezetting in 1942 gevangengenomen en overgebracht naar Birma om aan de Birma-Siam spoorlijn te werken.” Martje wordt samen met haar zus Anneke en haar moeder opgesloten in vrouwenkamp Kampili op Sulawesi, waar zij samen met circa zeventienhonderd vrouwen en kinderen ruim drie jaar verblijft. Het is een kamp waar de leefomstandigheden slecht zijn. Er is weinig en slecht voedsel, slechte hygiëne en er heersen veel ziektes. Martje overleeft ternauwernood wanneer ze ondervoed en met dysenterie in het kinderziekenhuisje wordt opgenomen. Haar moeder mocht niet op bezoek komen, Martje zocht troost bij haar kabouterpopje, dat ze op haar vierde verjaardag had gekregen.

Gevangen

,,Oorlog is gevangen zijn” vertelt Martje. ,,Maar ervaar je dat zo als je klein bent? Het kamp was heel groot, het waren voor mij heel veel pasjes voordat ik het prikkeldraad bereikte. Mijn wereld bestond uit zand, takjes, bloemetjes en steentjes. Dat was mijn speelgoed. En het enige wat belangrijk voor mij was, was mijn moeder. Zij hield van me en was er voor me. Zolang zij bij mij was, was het goed. Of het nou oorlog was of niet.”

Zonder vader

Twee bombardementen in juli 1945 zal Martje nooit vergeten. De capitulatie van Japan in augustus 1945 betekent echter nog geen vrijheid. Door de vrijheidsstrijd (Bersiap) van Javaanse jongeren is er een nieuwe oorlog uitgebroken. Martje’s moeder en haar zus schrijven een brief aan vader. Deze brief ontvangen zij retour. Op de envelop staat met rode letters : Overleden- Retour Afzender. Het blijkt dat hun vader al in 1943 op 39-jarige leeftijd aan de Birma spoorweg is overleden.

Het koffertje

Pas in 1946 kunnen Martje, moeder en Anneke per schip naar Nederland. Hun enig bezit is een koffertje. Het koffertje blijft in Nederland gesloten. Martje opent het koffertje pas na de dood van haar moeder. Over haar levensverhaal en het koffertje schrijft ze in 2017 het boek ‘Het koffertje van mijn moeder’.

In 2008 reist Martje met het “Japan-Netherlands Peace Exchange Program” naar Japan. Een spannende reis: “Zou ik het aan kunnen om geconfronteerd te worden mat Japan en de Japanners?”. Martje leert ‘de Jappen’ kennen als Japanners, met een prachtige cultuur en dezelfde wens voor vrede en verzoening.

‘Wat ik nooit zal vergeten is het geluid van de vliegtuigen vlak boven mijn hoofd. Ineenduiken, wegkruipen en niet durven kijken. Je niet verroeren tot je zeker weet dat het voorbij is. Maar zolang mama bij me was en ik dicht tegen haar aan kon liggen, was ik gerust. En altijd was er het kabouterpopje dat ik de hele kamptijd bij me had, altijd bij me sliep en dat ik nog steeds heb.’

Uit: Het koffertje van mijn moeder- Martje Saveur

Jan Saveur

,,Mijn moeder is in Nederlands-Indië geboren en mijn vader in Nederland”, zegt Jan Saveur. ,,Hij ging naar Indië om daar als houtvester te werken.” Jan werd in 1939 geboren in Bandung en een jaar later werden zijn zusjes geboren. ,,Direct na de Japanse aanval op Pearl Harbour op 7 december 1941 verklaarde Nederland de oorlog aan Japan en werd mijn vader direct gemobiliseerd voor het leger. Vanaf eind 1942 werd ons gezin geïnterneerd op Midden-Java.”

Kleine wereld

,,De meeste herinneringen uit mijn kindertijd vind ik niet schokkend. Als kleuter is je wereld erg klein”, legt Jan uit. ,,Bij mijn moeder voelde ik me altijd veilig. Behalve de ene keer dat ze lag te ijlen door malaria. Als ik ’s morgens wakker werd, duurde het lang voordat ik mijn ogen goed open kreeg. Dat kwam door vitaminegebrek.” Een keer zag hij dat zijn moeder een klap in het gezicht kreeg van een kampbewaker. Zij hield zich flink. Pas toen de bewaker weg was, huilde zij. Ik begrijp toen dat het niet van de pijn was, maar van de vernedering.”

Slecht nieuws

,,Na de Japanse capitulatie liep ik vaak met mijn moeder mee naar het kantoortje van het Rode Kruis. Ze wachtte er telkens op een bericht van mijn vader. Een maand nadat de oorlog in Nederlands- Indië was afgelopen, kregen Jan, zijn moeder en zusjes een vreselijk bericht van het Rode Kruis. Jan zijn vader was in de oorlog omgekomen. In 1946 werd het gezin gerepatrieerd naar Nederland en gingen zij bij Jan zijn oma in Haarlem wonen.

Gastspreker

,,Mijn vrouw Martje en ik zijn meer dan zestig jaar getrouwd. Zij schreef het boek ‘Het koffertje van mijn moeder’, ook geven we lezingen en gastlessen”, zegt Jan. ,,Ik probeer kinderen te laten zien wat het verschil is tussen mijn kindertijd en de tijd waarin kinderen nu opgroeien. Ik wil ze vertellen dat oorlog geen winnaars kent en hoop dat mijn verhaal een goede aanvulling is op het weinige dat ze van deze kant van de geschiedenis weten.”

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wilde Japan een groot rijk stichten en viel het verschillende landen in Azië aan, waaronder in 1942 Nederlands-Indië. Japan sloot mannen en vrouwen gescheiden van elkaar op in Japanse concentratiekampen. De leefomstandigheden waren daar heel slecht. Amerika probeerde Japan te verslaan. Dat lukte in 1945. Japan gaf zich over nadat de Amerikanen de Japanse steden Hiroshima en Nagasaki met zware atoombommen verwoestten. Nederlands- Indië, de voormalige kolonie van Nederland, heet sinds het uitroepen van de onafhankelijkheid in 1945 Indonesië.

 Op 15 augustus herdenken we alle slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands- Indië.